تفاوت قلعه ی تاریخی ایراج و قلعه بیاضه بروایت تصویر

در این گزارش میخواهیم به یکی از آثار باستانی روستای خود (ایراج) بپردازیم که سالیان طولانی است که این اثر کهن در حال نابود شدن میباشد و هیچ توجهی به آن نمیشود و این اثر باستانی قلعه باستانی ایراج می باشد.

قلعه روستای ایراج  روی تپه‌ای در وسط بافت قدیم و مشرف به دشت قرار گرفته و از بناهای قدیمی ایراج است که دست کم سه طبقه داشته و تا ۵۰ سال پیش، از اتاق‌های آن به‌عنوان مکتب‌خانه و موارد دیگر استفاده می‌شده است.

این قلعه چهار برج در چهار گوشه داشته که دو برج آن تقریبا سالم مانده است. همچنین دو راهرو طویل و باریک شرقی ـ غربی در دو طرف بنا وجود دارد. از آنجا نیز به همه اتاق‌ها، هال مرکزی و برج‌ها راهروهایی وجود دارد. دو در بزرگ و یک چاه آب نیز از دیگر بخش‌های دیدنی و جذاب قلعه است.

مصالح به کار رفته در ساخت این قلعه، خشت خام و گل است؛ ولی تاریخ دقیقی از ساخت آن در دست نیست. با این وجود، براساس گفته‌ها و نوشته‌ها این قلعه یکی از قلعه‌های متعلق به دوره اسماعیلیه در قرن چهارم هجری قمری است که در دوران قاجار بازسازی شده و تا زمانی که این قلعه مورد استفاده بوده است.

از روستای «ایراج» در متون قرون سوم و چهارم هجری قمری با نام «ادا» و «ارابه» یاد شده است و مردم خوری (خور و بیابانک کنونی) به آن «ایرا» می‌گویند. ایراج قلعه‌ای قدیمی دارد که روی ارتفاعی در روستا واقع شده است و در سال ۱۳۳۷ هجری قمری در درگیری بین قوای دولتی با «رمضان‌خان باصری» بخشی از آن آسیب دید.

قلعه «ایراج» باقی‌مانده از قرن چهارم هجری قمری، بی‌شباهت به خانه‌های هگمتانه در همدان نیست , قلعه ایراج؛ پناهگاه مردم در دوره‌های مختلف تاریخی بوده است.

 قلعه قدیمی روستای ایراج هر چند نخستین جایی است که گردشگران را جذب می‌کند , اما متأسفانه به این مکان هیچ توجهی نمی‌شود و با هر باد و باران، قلعه فرسوده‌تر می‌شود و این واقعیتی است که وجود دارد.

حال سوال این است که آیا این قلعه نمیتواند همانند درخت سرو یک نماد دیگر برای روستا باشد ؟

آیا قلعه ی روستای ما نمیتواند با کمی همت و تلاش و پیگیری بزرگان روستا , همانند قلعه بیاضه و جندق ثبت ملی شود؟

و یا لاآقل فرسوده تر نشود!

و دیگر اینکه چرا باید اینقدر به این اثر فرهنگی بی اعتنایی شود!

به هر حال امیدواریم با همت همه ی همشهریان عزیز بستری فراهم شود تا این قلعه مرمت شود تا دوباره شکوه خود را باز یابد.

در ادامه تصاویری از قلعه های روستای ایراج و روستای بیاضه قرار دادیم تا شما عزیزان همشهری تفاوت های این دو قلعه را ببینید و پی ببرید که چقدر به قلعه ایراج جفا و بی اعتنایی شده است.

((تصاویر قلعه روستای ایراج))


قلعه بیاضه یا ارگ بیاضه قلعه‌ای قدیمی است که در روستای بیاضه قرار دارد. این بنای چند طبقه و خندق عریض و عمیق و مجموعه خشتی گسترده و به هم پیوسته پیرامون آن، نمونه ارگ و دژ کویری است. مربوط به دوره ساسانیان – دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خوروبیابانک، روستای بیاضه واقع شده است

این قلعه باستانی با سبک معماری ساسانی، قرن‌ها کارکردهای دفاعی و مسکونی داشته و در دوره اسماعیلیه پایگاه هواداران حسن صباح بوده است. اتاق‌های متعدد و طبقات مختلف قلعه تا چند سال قبل به عنوان محل نگهداری اموال و انبار غله روستاییان مورد استفاده قرار می‌گرفت.

ذکر روستای بیاضه و قلعه آن در کتاب‌های احسن التقاسیم، صورت‌الارض ابن حوقل،سفرنامه ناصرخسرو و همچنین در سندی موسوم به جنگ نامه امامزاده ابومحمد ابراهیم (که در همین روستا مدفون است) آمده است.

بنا بر سفرنامه ناصرخسرو او هنگام عبور از مسیر نائین به طبس در این روستا و به گفته خودش در «پیاده» توقف داشته و در سفر نامه خود از قلعه کهن آن یاد کرده است.

در دوره‌های معاصر جهانگردان غربی مانند سون هدین، آلفونس گابریل و مک کرگور هنگام عبور از کویر مرکزی ایران از آن سخن گفته‌اند.

در هجوم نایب حسین کاشی و قشون او به صفحات کویر در سالهای ۱۳۲۸- ۱۳۲۷ هجری قمری تمام قلاع منطقه از نائین تا طبس سقوط کرد ولی مهاجمان با وجود به توپ بستن قلعه از تسخیر آن عاجز ماندند. ماشاءالله خان پسر نایب حسین با اصرار بر ماندن نیروهایش در منطقه تا تسخیر آخرین دژ کویر در نامه‌ای تهدیدآمیز خواستار تسلیم روستاییان شد ولی آنان به پشتوانه استحکامات موجود و آمادگی دفاعی و موقعیت قلعه با این شعر به وی پاسخ دادند:

یا ما سر خصم بکوبیم به سنگ

یا او سر ما به دار سازد آونگ

القصه در این سراچه پر نیرنگ

یک کشته به نام به که صد زنده به ننگ

 

بالاخره مهاجمان در برابر پایداری قلعه نشینان مجبور به ترک منطقه شدند.
این اثر در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۷۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

تصاویر قلعه روستای بیاضه

قلعه بیاضه

قلعه بیاضه3

قلعه بیاضه1

قلعه بیاضه2

نـظـرات

  • نجفی گفت:

    متاسفانه جزافسوس چیزی نمیتوان گفت چرا که همه مسئول این فاجعه هستیم امید است قلعه ایراج ما هم روزی ترمیم شودو مثل قلعه بیاضه برای دیدنش توریست صف وایسه

  • مهرنوش جمشیدی (جنگ ادبی ) گفت:

    واقعه جنگ ورمضان خان با صری وبه توپ بستن وخراب شدن قلعه ایراج سال ۱۳۳۷ قمری است .اصلاح فرمایید در متن ۱۳۲۷نوشته شده راجع به قلعه ایراج واستحکام وارزش دفاعی ان در شجره نامه امامزاده بیاضه مطالبی نوشته شده وتصریح نموده که :ایراج دارای قلعه ای بسیار محکم بود(ولایتعهدی امام رضا ع وقبل از اسماعیلیه )ودسترسی به ان مقدور نگردید ومردم ابادی هم با دادن ( جزیه ویا فدیه ؟دقیق یادم نیست )به دین خود باقی ماندند

    • 14masoum گفت:

      با سلام خدمت استاد
      تاریخ ذکر شده تصحیح گردید,
      امیواریم منبعد با کمک جنابعالی و دیگر عزیزان همشهری اطلاعات جامع و دقیق تری دراختیار بگذاریم.
      باتشکر از دقت نظر شما

  • پاسخ دادن به مهرنوش جمشیدی (جنگ ادبی ) لغو پاسخ

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.