فاجعه حره و وضعیت امام سجاد (ع)در مدینه

فاجعه حره و وضعیت امام سجاد (ع)در مدینه

فاجعه حره در ذى الحجّه سال ۶۳ هجرى واقع شد(۱) و به واقعه «حرّه» نیز معروف است.(۲)
پس از حادثه خونین کربلا و آگاهى مردم از ماهیّت یزید و پلیدى و خباثت وى، و اعلام قیام و جهاد از سوى «عبداللّه بن حنظله غسیل الملائکه» و برخى دیگر از صاحب نفوذان، انقلاب خونینى در مدینه آغاز شد.
مردم مدینه نخست با عبداللّه بن حنظله تا پاى جان بیعت کردند و آنگاه «عثمان بن محمد بن ابوسفیان»، والى مدینه را بیرون کردند. بنى امیّه در منزل مروان بن حکم اجتماع کردند و همگى در آن جا محبوس شدند.
مردم مدینه یزید را از خلافت خلع کرده و به بدگویى و سبّ و لعن وى پرداختند. یزید که از ماجرا مطّلع شد، لشکر عظیمى فراهم ساخت و فرماندهى آن را به عهده مردى خونریز به نام «مسلم بن عقبه» گذاشت.(۳)
این فرمانده سفّاک، پس از محاصره مدینه، مقاومت آنان را درهم شکست و به قتل و غارت مدینه پرداخت و کشتار وسیعى را در این شهر به راه انداخت.
ابن اثیر مى نویسد: مسلم بن عقبه، مدینه را سه روز بر لشکریانش مباح ساخت که هرگونه بخواهند در آن عمل کنند. آنان به کشتار وسیع مردم پرداخته و اموال آنان را نیز غارت کردند.(۴)
ابن قتیبه مى نویسد: یکى از سربازان شامى به منزل زنى وارد شد که کودکى شیرخوار داشت، سرباز از او اموالى را طلب کرد، زن اظهار داشت: هر چه مال در خانه داشتم، همه را به غارت بردند.
سرباز سنگدل یزیدى طفل شیرخوار را از دامن مادر جدا کرد و در برابر چشم او چنان سرش را به دیوار کوبید که مغزش متلاشى شد.(۵)
مسلم بن عقبه وقتى بر مردم مسلّط شد، از آنان به عنوان بردگان یزید بیعت مى گرفت که اختیار اموال و خانواده آن ها به دست یزید مى باشد که هرگونه بخواهد در آن ها تصرّف کند. هر کس امتناع مى ورزید، کشته مى شد.(۶)
در این فاجعه از بزرگان مهاجر و انصار هزار و هفتصد تن و از سایر مسلمین ده هزار تن به قتل رسیدند.(۷)
ابن ابى الحدید مى نویسد: لشکریان شام، مردم مدینه را سر بریدند، آن گونه که قصّاب، گوسفند را سر مى برد. چنان خون ها ریخته شد، که قدم ها در میان آن ها فرو مى رفت; فرزندان مهاجر و انصار و مجاهدان بدر را به قتل رساند و از آن ها که باقى ماندند، به عنوان بردگان براى یزید بیعت گرفت.(۸)
مورّخان نوشته اند که از بس مسلم بن عقبه خون بى گناهان را ریخت به «مُسرف» (خونریز بى حدّ و حصر) معروف شد.(۹)
در این فاجعه به زنان مسلمان نیز بى حرمتى شد و جمعى از آنان مورد تجاوز قرار گرفتند.(۱۰)
یاقوت حموى در «معجم البلدان» مى نویسد: در این فاجعه مسلم بن عقبه، زنان را نیز بر سربازان خویش مباح ساخت.(۱۱)
سیوطى (دانشمند معروف اهل سنّت) نقل مى کند که حسن بصرى از این فاجعه یاد کرد و گفت: به خدا سوگند! هیچ کس از آن حادثه نجات نیافت (یا کشته و یا زخمى شد و یا مورد آزار و توهین قرار گرفت); گروه زیادى از صحابه و دیگر مسلمانان در آن ماجرا به قتل رسیدند; مدینه غارت شد و هزار دختر مورد تجاوز قرار گرفت!!
سپس از روى تأسّف و اندوه گفت: «إِنَّا لِلّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ»(۱۲).
آنگاه ادامه داد: این در حالى است که رسول خدا(صلى الله علیه وآله) فرمود:
«مَنْ أَخَافَ أَهْلَ الْمَدِینَهِ أَخَافَهُ اللهُ وَ عَلَیْهِ لَعْنَهُ اللهِ وَ الْمَلاَئِکَهِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ»; (هر کس اهل مدینه را بترساند; خداوند او را مورد خوف و خشم خود قرار خواهد داد و لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر او باد!).(۱۳)(۱۴)

وضعیت اهلبیت علیهم السلام در این واقعه
امام سجاد ـ علیه السلام ـ با بینش عمیق سیاسی و آگاهی از سرانجام قیام از تأیید قیام و شرکت در آن امتناع نمود.(۱۵)
از این‌رو خانه امام ـ علیه السلام ـ أمن اعلام شد و کسی متعرض آن نشد و امام ـ علیه السلام ـ علاوه بر اهل بیت حدود چهارصد تن (کنایه از رقم بالا) از زنان بنی عبد مناف را برای در امان ماندن از تعرض لشکر  مسلم بن عقبه در منزل خود پناه داد(۱۶). و مسلم نیز در دیدار با امام به اکرام و تجلیل از امام پرداخت.(۱۷) البته در منابع به دعائی از امام اشاره شده است که امام قبل از ملاقات با مسلم آن را قرائت فرمود و مسلم که قبل از آن به تهدید امام پرداخته بود به اکرام امام پرداخت(۱۸).
ناگفته معلوم است قیام های خودسرانه ای که پس از قیام امام حسین علیه السلام در جای جای قلمرو اسلامی واقع می گردید عمدتا با مخالفت و یا بی توجهی امامان علیهم السلام روبرو می شد، چه آن که بسیاری از این قیام ها با اهداف و آرمان های غلط آغاز می گردید و با تحمیل هزینه های گزاف بر جامعه مسلمین به پایان می رسید که از این میان واقعه حره یکی از مصیبت بارترین این قیامها است.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
۱ـ تاریخ مدینه نوشته ابن شبه
۲ـ دولت امویان نوشته تقوش، ترجمه حجت الله جودکی.


(۱). کامل ابن اثیر، ج ۴، ص۱۲۰ و تاریخ طبری، ج ۴، ص ۳۷۴٫
(۲). «حرّه» به معنای زمین سنگلاخی و سنگستان است و چون بخشی از مدینه از سنگلاخ و سنگ های آتش فشانی پوشیده شده است، آن منطقه «حرّه» نامیده شد و به علت پیدایش این فاجعه در آن منطقه و نفوذ سپاه شام به مدینه از طریق «حرّه و اقم» به «واقعه حرّه» نیز معروف شده است. (لسان العرب، واژه حرّه).
(۳). معاویه به یزید سفارش کرده بود که در صورت نقض بیعت توسط مردم مدینه، آن ها را با مسلم بن عقبه درهم بشکن! (کامل ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۱۲ و الامامه و السیاسه، ج ۱، ص ۲۳۱).
(۴). کامل ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۱۷٫
(۵). الامامه و السیاسه، ج ۱، ص ۲۳۸٫
(۶). تاریخ طبرى، ج ۴، ص ۳۸۱; کامل ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۱۸ و مروج الذهب، ج ۳، ص ۷۰٫ لازم به یادآورى است که به سبب نفوذ فاجعه عظیم کربلا در افکار عمومى، یزید دستور داده بود، در این ماجرا متعرّض امام على بن الحسین(علیه السلام) و خاندانش نشوند و آن ها را از این نحوه بیعت مستثنا دانست.
(۷). الامامه و السیاسه، ج ۱، ص ۲۳۹٫
(۸) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۳، ص ۲۵۹٫
(۹). مروج الذهب، ج ۳، ص ۶۹ و کامل ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۲۰٫
(۱۰). الامامه و السیاسه، ج ۲، ص ۱۵٫
(۱۱). معجم البلدان، ج ۲، ص ۲۴۹ (واژه حرّه و اقم).
(۱۲) . سوره بقره، آیه ۱۵۶٫
(۱۳). تاریخ الخلفاء، ص ۲۳۳٫ این روایت از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در کتاب هاى معتبر اهل سنّت با تعبیرات مختلفى آمده است; رجوع کنید به: صحیح مسلم، کتاب الحج، باب فضل المدینه، حدیث ۱۰ و ۱۶; مسند احمد، ج ۴، ص ۵۵ و کنزالعمّال، ج ۱۲، ص ۲۴۶-۲۴۷٫ براى آگاهى بیشتر از واقعه حرّه و کشتار عظیم مردم رجوع کنید به: تاریخ طبرى، ج ۴،ص ۳۷۰-۳۸۱ ; کامل ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۱۱-۱۲۱ و انساب الاشراف، ج ۵، ص ۳۳۷-۳۵۵٫
(۱۴) . گردآوری از کتاب: عاشورا ریشه ها، انگیزه ها، رویدادها، پیامدها، زیر نظر آیت الله مکارم شیرازی، ص۲۱۹٫
(۱۵). طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، موسسه اعلمی، بیروت، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۷۲٫
(۱۶). زمخشری، جارالله محمود، ربیع الأبرار و نصوص الأخبار، تحقیق نعیمی، سلیم، دارالذخائر، قم، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۴۲۷٫
(۱۷). طبری، محمد بن جریر، همان، ج۴، ص۳۷۹٫
(۱۸). شیخ مفید، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، موسسه آل البیت، قم، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۱ـ ۱۵۲٫

مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم
برچسب ها :

نـظـرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.