زندگینامه بافضیلت سیدعلی آقاکوه کمری

زندگینامه بافضیلت سیدعلی آقاکوه کمری

download (7)
نسب
سید علی آقا از سادات حسینی و از خانواده اصیل و نجیب، و به سادات روستای زیبا و با صفای «کوه کمر»(۱) منسوب است. نسب نامه این خاندان که با دست خط آیهالله سید محمد حجت نوشته شده، به شرح زیر است:

سیدعلی، فرزند سیدعلی نقی، فرزند سید محمد، فرزند سیدحسن، فرزند سید حیدر، فرزند سید شمس الدین، فرزند سید امین، فرزند سید نورالدین، فرزند سیدشمس الدین، فرزند سیداسماعیل، فرزند سید محمد، فرزند سیدعلی، فرزند سیدعباس، فرزند سید فخرالدین، فرزند سیدهاشم، فرزند سید حسن،(۲) فرزند سیدعلی، فرزند سیدفخرالدین، فرزند سیدشرف الدین، فرزند سید شمس الدین، فرزند سید محمد مصری ملقب به حجازی، فرزند سیدشجاع الدین، فرزند سید محمود، فرزند سید سلیمان، فرزند سیدعقیل،

فرزند سید احمد، فرزند سید حسن، فرزند سیدعلی، فرزند سیدحسین، فرزند سیدحسن افطس، فرزند سیدعلی، فرزند، امام سجاد(ع).(۳)

تبار

آیهالله سیدعلی آقا کوه کمری از خاندانی قدیمی است و نیکانش در ردیف عالمان و نخبگان جامعه بوده اند. از دانشوران فرزانه و وارسته این خاندان می توان به شخصیت هایی اشاره کرد که اسامی شان بدین شرح است: سیدحسن بابا، مدفون در روستای کوه کمر، آیهالله آقا میر یعقوب کوه کمری، صاحب مقبره مشهور در خوی، آقا میرفتاح، صاحب مقبره معروف در شهر خوی. آیهالله سیدحسین ترک کوه کمری، آیهالله سید محمد حجت کوه کمری، علامه حاج میرزا محمد حسن زنوزی خویی، صاحب کتاب گرانسنگ ریاض الجنه، آیهالله سیدابراهیم علوی، آیهالله سیدموسی مرجعی، آیهالله سیدعلی اصغر خویی و آیهالله سید ابوالقاسم خویی (جد مادری آیهالله سید شهاب الدین مرعشی نجفی)، علامه حاج میرزا حبیب الله هاشمی خویی شارح نهج البلاغه.

ولادت

تاریخ و محل دقیق ولادت سید علی آقا کوه کمری معلوم نیست؛ ولی احتمال داده می شود که وی در اواخر قرن سیزدهم هجری قمری، در روستای کوه کمر متولد شده باشد؛ چون پدرش سکن کوه کمر بوده و در همین روستا زندگی می کرده است.

تحصیلات

با توجه به قرائن و سکونت پدر ایشان در آذربایجان، احتمال می رود که سیدعلی آقا تحصیلات مقدماتی حوزه را در آنجا فرا گرفته باشد، اما نام کتاب ها و استادان وی در کتاب های شرح حال ذکر نشده است.

گمان نزدیک به یقین این است که وی بعد از اتمام علوم مقدماتی، قبل از سال ۱۳۰۶ ق. رهسپار نجف شده (۶) و به تحصیل ادامه داده باشد.

استادان

وی در حوزه کهن نجف اشرف، با عشق و علاقه فراوان در مکتب درسی نخبگان حوزه علمیه نجف حضور یافت که نام سه تن از استادان بزرگ وی بدین قرار است:

۱ – آیهالله ملا محمد فاضل ایروانی (۱۳۰۶-۱۳۲۲ ق.)؛

۲ – آیهالله میرزا حبیب الله رشتی (۱۳۱۲-۱۲۳۴ ق.)

۳ – آیهالله شیخ محمد فاضل (شربیانی) شرابیانی (۱۲۴۸ – ۱۳۲۲ ق.)؛ ایشان فرزند فضلعلی، از مراجع تقلید شیعه و از مجتهدان طراز اول است. وی در سال ۱۲۴۸ ق. در روستای شربیان از توابع بخش «مهربان» دیده به جهان گشود.

وی قرآن مجید، نحو، صرف، منطق، معانی و بیان را در زادگاه خویش فراگرفت و بعد از آن راهی حوزه علمیه تبریز شد و فقه و اصول را آموخت. او در سال ۱۳۷۳ ق. رهسپار نجف گردید و از محضر بزرگان، به ویژه شیخ مرتضی انصاری بهره برد. آیهالله شرابیانی دارای اخلاق نیکو و صفات حمیده بود. وی به فقرا بسیار مهر می ورزید. او به سادات و بزرگان اهل علم احترام می گذاشت وازانان به بزرگی یاد میکرد

سرانجام آن عالم ربانی پس از سال ها مجاهدت و جدّیت در امر تعلیم و تعلم صبحِ روز هیجدهم رمضان ۱۳۲۲ ق. در ۷۷ سالگی، دیده از جهان فرو بست و در صحن مطهر علوی دفن شد.

عموی بزرگوار

عموی ارجمند ایشان، مرحوم آیهالله سیدحسین ترک کوه کمری از بزرگ ترین و برجسته ترین مجتهدان قرن سیزدهم قمری است و در «کوه کمر» به دنیا آمده است. وی پس از اتمام مقدمات، به تبریز سفر کرد و در محضر میرزا احمد تبریزی امام جمعه و پسرش میرزا لطفعلی به فراگیری سطح پرداخت. او چندی بعد به عتبات عالیات هجرت کرد و در مجلس درس شریف العلما مازندرانی، سید ابراهیم قزوینی و شیخ محمد حسین اصفهانی شرکت کرد و در محفل علمی شیخ علی کاشف الغطا، شیخ محمد حسن صاحب جواهرالکلام و شیخ مرتضی انصاری حضور یافت و پس از چندی فقط در درس شیخ انصاری شرکت نمود. وی در زمان حیات استادش، مجلس تدریس بزرگی برپا کرد و در احاطه بر فقه و اصول و مهارت تدریس مشهور شد. در درس وی حدود هشتصد نفر از فضلا و دانشمندان شرکت می کردند. او جهت احترام به شیخ، درسش را مقدمه درس استاد نامیده بود. آیهالله کوه کمری در سال ۱۲۹۱ ق. به مرض فلج مبتلا شد و از تدریس بازماند.

سرانجام وی در غروب روز شنبه ۲۳ رجب ۱۲۹۹ ق. دار فانی را وداع گفت و نزدیک مقبره صاحب جواهر به خک سپرده شد.

اجازه روایی

سیدعلی آقا در زمان آیهالله شیخ محمد فاضل ایروانی وارد حوزه علمیه نجف اشرف شد و در دروس آن بزرگوار شرکت جست. وی در مدت اقامت خویش در نجف، موفق به دریافت اجازات نقل حدیث از بزرگان حوزه شد و در ردیف راویان نقل حدیث قرار گرفت.

برخی از دانشمندان اسلامی چون: آیهالله حجت (فرزند گرامی اش)، از ایشان اجازه نقل حدیث دارند.

بازگشت به تبریز

از مدت اقامت وی در نجف اشرف، اطلاعی در دست نیست، اما زمان بازگشت ایشان به تبریز باید قبل از سال ۱۳۱۰ ق. باشد. وی هنگام بازگشت، با تجلیل و احترام فراوان استادش، مرحوم آیهالله فاضل شربیانی مواجه شد؛ به طوری که استادش با جمعی از طلاب علوم دینی و بزرگان علمای نجف تا کوفه مشایعت کرد و با جمعی بی شمار به او اقتدا نمود و نماز خواند. این روشِ مشایعت جز با حاج میرزا رضا امام جمعه تبریز سابقه نداشت.

فعالیت های علمی – تبلیغی

آیهالله سیدعلی آقا با استقبال گرم مردم وارد تبریز شد و فعالیت های خود را در عرصه های علمی – تبلیغی و فرهنگی آغاز نمود. خدمات ایشان را می توان در موارد زیر یاد کرد:

الف) تدریس

ورود سیدعلی آقا به تبریز مقارن با دوره شکوفایی و عزت و عظمت حوزه علمیه تبریز بود. او در حوزه تبریز به توفیقات بزرگی دست یافت و عده ای از تشنگان علوم اسلامی را از دانش خود سیراب کرد. وی با تدریس کتاب های دوره مقدمات و سطوح عالی و کتاب ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل تألیف امیرسیدعلی طباطبایی موسوم به شرح کبیر، شاگردان فاضلی را تربیت نمود. از شاگردان او می توان به پسر بزرگوارش اشاره کرد.

آثار

با اینکه آیهالله کوه کمری از عالمان بزرگ و دانشمندان نامی حوزه علمیه تبریز بود، آثار زیادی تألیف نکرد. تنها اثری که در منابع رجالی از آن یاد شده حاشیه بر کتاب صلاه است. همچنین فرزندش، آیهالله سید محمد حجت با استفاده از درس های پدرش، مباحث وقت، قبله، لباس و مکان مصلی، اذان، اقامه و افعال صلاه را به رشته تحریر در آورد.

ب) اقامه جماعت

پس از ورود ایشان به تبریز، بسیاری از مردم و روحانیان شهر از او خواستند که در منزلی واقع در بازار کاه فروشان اقامت گزیند و اقامه جماعت در مسجد آن بازار را بر عهده گیرد.

ایشان سه نوبت در آن مسجد، که بعدها، به نام «مسجد سیدعلی آقا»(۱۵) معروف شد، اقامه نماز جماعت می کرد و در ایام ماه مبارک رمضان و دهه ماه محرم الحرام و مناسبت های مذهبی به منبر می رفت و با زبانی رسا و بیانی گویا به ارشاد و هدایت مردم می پرداخت.

از منظر دیگران

شرح حال نویسان، در آثار خود از آیهالله سیدعلی یاد کرده و مقام شامخ او را ستوده اند. برای پی بردن به مقام و جایگاه رفیع وی در بین دانشمندان شیعی، دیدگاه چند تن از آنها را مرور می کنیم:

محمدعلی مدرس خیابانی (۱۲۹۶ – ۱۳۷۳ ق.) که از همشهریان سیدعلی آقا و از فرزانگان مشهور شعر و ادب و فقاهت به شمار می آید، در ذیل شرح حال فرزند وی می نویسد: «پدر بزرگوار ایشان (آیهالله حجت) آقای سیدعلی از کابر علمای تبریز است.

ملا علی واعظ خیابانی (۱۲۸۲ – ۱۳۶۷ ق.) یکی دیگر از همشهریان ایشان به نقل از صاحب ریحانهالادب، سیدعلی آقا را از اجلای علمای تبریز ذکر می کند.

نویسنده مشهور و پرتلاش حوزه، مرحوم شیخ محمد شریف رازی، نیز به شرح حال آیهالله کوه کمری پرداخته و از او با القاب «حجهالاسلام والمسلمین سیدالفقهاء العاملین السید علی آقا کوه کمری از اجلای علماو دانشمندان بزرگ» یاد کرده است.

فرزند برومند ایشان مرحوم آیهالله العظمی حجت از پدرش با عنوان «العلامه الحجه» نام می برد و نویسنده دیگر، آقای حسین دوستی او را «عالم فاضل و پرهیزگار» معرفی می کند.

صاحب کتاب مفاخر آذربایجان هم او را «یکی از اجلای علماء و فقهای تبریز» می داند.

پرواز به سوی جانان

فقیه وارسته، آیهالله سیدعلی آقا کوه کمری بعد از سال ها عمر با برکت و تلاش برای جلب رضای خداوند متعال، در دوران زعامت و مرجعیت فرزند فرزانه اش، آیهالله العظمی حجت، در بیست و نهم محرم الحرام ۱۳۱۹ ش (۱۳۶۰ ق.) در تبریز رحلت کرد و به ملکوت اعلی پیوست و مؤمنان و دوستداران را در غم و فراق خود ماتم زده ساخت.

پیکر مطهر وی به شهر مقدس قم انتقال یافت. مراسم باشکوه تشییع پیکر پک آن عالم پرهیزگار در این شهر از مقابل مسجد امام حسن مجتبی(ع) شروع شد و بر دوش صدها انسان شیفته علم و فضیلت به سوی حرم مطهر حضرت معصومه(س) تشییع گردید.(۲۳) آن گاه باحضور آیات عظام و علمای اعلام، نماز برپیکرش، با شکوه تمام برگزار شد.

محل دفن

پیکر پک او در راهرو بین صحن بزرگ و صحن کوچک، به خک سپرده شد. شیخ محمد شریف رازی در باره علت دفن آن بزرگوار در راهرو می نویسد:

«با وجود اینکه چندین قبر در حجرات صحن بزرگ و کوچک و مسجد بالای سر تقدیم شد، حضرت آیهالله حجت(ره) نپذیرفته و فرمودند: برای پدرم قبر بکری می خواهم که تکنون دست نخورده باشد. یکی از خدام محترم آستانه اظهار کرد که من قبر بکر و دست نخورده برای خود گذاشته ام تقدیم می کنم؛ پس آن را اهدا کرد.»

لوح مرقد مطهر آیهالله سیدعلی آقا در ورودی صحن بزگ و کوچک بر دیوار شمالی نصب شده بود که در سال ۱۳۷۹ ش. در اثر تعمیرات و توسعه، راهرو یاد

شده از بین رفته و اثری از آن برجای نمانده است.

مجالس سوگواری

پس از رحلت، از سوی فرزند برومندش آیهالله حجت و دیگر مراجم، مراجع ترحیم و بزرگداشتی برگزار و از خدمات علمی و فرهنگی ایشان تجلیل شد.

شیخ محمدشریف رازی می نویسد:

«… تا یک هفته مجالس ترحیم در مدرسه فیضیه، مسجد بالاسر، مسجد امام و مساجد دیگر با احترام و تقدیر و تعظیم خود آن مرحوم و فرزند بزرگوارش آیهالله حجت دائر بود.»

فرزند فاضل

آیهالله سید محمد حجت، فرزند گرامی آیهالله سیدعلی آقا، در ۲۹ شعبان ۱۳۱۰ ق. در تبریز قدم به هستی نهاد. وی علوم مقدماتی، فقه، اصول، ریاضیات، طب و علوم معقول را از محضر استادان بزرگوار، به ویژه از پدر بزرگوارش، فرا گرفت و در بیست سالگی راهی حوزه علمیه نجف شد. وی در نجف از محفل درس آیات: سیدمحمدکاظم یزدی، سیدابوتراب خوانساری، سید شریعت اصفهانی، شیخ علی گنابادی، میرزا حسین نایینی، سید جلیل فیروزآبادی و آقا ضیاءالدین عراقی بهره ها برد و از بزرگان نجف اجازات اجتهادی و روایی دریافت کرد.

ایشان پس از بیست سال اقامت در نجف در سال ۱۳۴۹ ق. به ایران باز گشت و در قم رحل اقامت افکند و تدریس در حوزه را آغاز نمود. آیهالله حجت در

حوزه علمیه قم، ده ها شاگرد فرزانه تربیت نمود و ده ها اثر ماندگار از خود به یادگار گذاشت. او به منظور رفاه طلاب علوم دینی مدرسه بزرگ حجتیّه را احداث کرد که هم کنون نیز از آن استفاده می شود.

وی یکی از سه مراجع بزرگواری بود که بعد از رحلت مؤسّس حوزه، زعامت و ریاست حوزه قم را بر عهده گرفت و آن را به نحو مطلوب اداره نمود.

ایشان در روز دوشنبه سوم جمادی الاولی ۱۳۷۲ ق. در گذشت و در مدرسه ای که خود مؤسّس آن بود به خک سپرده شد.

نوادگان

۱ – آیهالله سید محسن حجت (۱۳۳۵ – ۱۳۷۰ ق.) ایشان فرزند ارشد آیهالله سید محمد حجت بود و در سال ۱۳۳۵ ق. در نجف اشرف به دنیا آمد. او در سال ۱۳۴۹ ق. به همراه پدر به تبریز باز گشت و بعد از چند سال، روانه قم شد و از درس استادان مبرّز، به ویژه پدرش، استفاده نمود. وی آن گاه به امر پدرش رهسپار نجف شد و در محفل درس بزرگانی چون: سید محسن حکیم، سیدعبدالهادی شیرازی، شیخ کاظم شیرازی و سیدابوالقاسم خویی حضور یافت و بهره های فراوانی برد. وی در سال ۱۳۷۰ ق. به قم بازگشت و مشغول تدریس، تألیف و تحقیق گردید.

سید محسن حجت در سال ۱۳۹۷ ق. در قم رحلت نمود و در جوار مقبره پدرش رخ در نقاب خک کشید.

۲ – آیهالله سید حسن ححت (۱۳۴۱ – ۱۴۱۰ ق). وی که پدر شهید و فقیه فرزانه سید حسن حجت، دومین فرزند آیهالله سید محمد حجت است، در سال ۱۳۴۱ ق. در تبریز دیده به جهان گشود. او در سال ۱۳۴۹ ق. همراه پدر،

وارد قم شد و تحصیلات خویش را آغاز نمود. وی مقدمات و سطوح را از استادان وقت فراگرفت و سطوح عالی را از جلسات درسی آیهالله بروجردی و پدر گرامی اش استفاده نمود. ایشان از مدرّسان بزرگ فقه و اصول بود و اداره دفتر پدر بزرگوارش را برعهده داشت.

سید حسن حجت در سیزدهم جمادی الاولی ۱۴۱۰ ق. دار فانی را وداع گفت و در کنار مرقد پدرش به خک سپرده شد.

نـظـرات

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.