راه توبه همیشه باز است

راه توبه همیشه باز است
در تفاسیر شیعه و سنّى مى ‏خوانیم که در جنگ احد هنگامى که دندان پیامبر شکست و خون جارى شد، حضرت فرمود: چگونه این مردم رستگار خواهند شد؟ آیه نازل شد که تو مسئول رستگارى مردم نیستى، ممکن است در آینده مورد عفو قرار بگیرند و ممکن است به حال خود رها شده و مجازات شوند.

به گزارش روضه نیوز؛ وقتى رهبرى امّت صداقت کامل دارد، این گونه عمل مى ‏کند که حتّى آیاتى را که از او سلب مسئولیّت مى ‏کند، با کمال صداقت و شهامت براى مردم باز مى ‏خواند، که خداوند فرمود: تو کاره‏اى نیستى.بدون عکس

در تفاسیر شیعه و سنّى مى ‏خوانیم که در جنگ احد هنگامى که دندان پیامبر شکست و خون جارى شد، حضرت فرمود: چگونه این مردم رستگار خواهند شد؟ آیه نازل شد که تو مسئول رستگارى مردم نیستى، ممکن است در آینده مورد عفو قرار بگیرند و ممکن است به حال خود رها شده و مجازات شوند.

لَیْسَ لَکَ مِنَ الأَمْرِ شَیْءٌ أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ أَوْ یُعَذَّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ (آل عمران ـ ۱۲۸)
هیچ یک از این کارها در اختیار تو نیست‏ یا [خدا] بر آنان مى ‏بخشاید یا عذابشان مى ‏کند زیرا آنان ستمکارند.

تفسیر اجمالی:
در تفسیر این آیه در میان مفسران سخن بسیار زیاد است ولى این موضوع تقریباً مسلم است که آیه فوق پس از جنگ “احد” نازل شده، و مربوط به حوادث آن است، آیات سابق نیز این حقیقت را تأیید مى‏ کند.
و اما در مورد تفسیر آیه دو معنى بیش از همه جلب توجه مى‏کند:
نخست اینکه این آیه جمله مستقلى را تشکیل مى‏ دهد و بنابر این جمله “أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ” به معنى “الا ان یتوب علیهم” است و معنى آیه روی هم‏ رفته چنین مى ‏شود:” درباره سرنوشت آنها کارى از دست تو ساخته نیست مگر اینکه خدا بخواهد آنها را ببخشد یا به خاطر ستمى که کرده‏اند مجازاتشان کند” و منظور از “آنها” یا کفارى مى‏ باشند که در این جنگ ضربه‏ هاى سخت به مسلمانان وارد ساختند و حتى دندان و پیشانى پیغمبر صلی الله و علیه وآله را شکستند، و یا مسلمانانى مى ‏باشند که از میدان جنگ فرار کردند، و پس از پایان جنگ پشیمان شدند و از پیغمبر تقاضاى عفو کردند.

آیه مى‏ گوید “عفو” بخشش یا مجازات و عذاب آنها به دست خدا است و پیامبر هم بدون اذن پروردگار کارى انجام نمى‏ دهد”.
تفسیر دیگر اینکه “لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْ‏ءٌ “جمله” معترضه” است و جمله “أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ” عطف به جمله “او یکبتهم” مى ‏باشد، و این آیه دنباله آیه قبل محسوب مى‏ شود، و در این صورت مجموع معنى دو آیه چنین خواهد بود:
“خداوند وسائل پیروزى را در اختیار شما قرار خواهد داد، و یکى از چهار سرنوشت را براى کافران مقرر مى ‏سازد: یا قسمتى از پیکر لشکر مشرکان را از بین مى ‏برد، یا آنها را به این وسیله مجبور به بازگشت مى ‏کند، و یا آنها را در صورت شایستگى و توبه مى ‏بخشد، و یا آنها را به خاطر ظلمشان مجازات مى‏ کند، و خلاصه با هر دسته‏اى از آنها بر طبق حکمت و عدالت رفتار خواهد نمود، و تو درباره آنها پیش خود هیچ گونه تصمیمى نمى ‏توانى بگیرى”.

به پیغمبر صلی الله و علیه وآله خطاب کرده مى‏ گوید: “لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْ‏ءٌ” یعنى پیروزى به دست تو واگذار نشده، بلکه به فرمان خدا است، و خداوند براى آن سننى قرار داده است که باید از آنها استفاده کرد

درباره علت نزول این آیه نیز روایات متعددى نقل شده است از جمله پس از آنکه دندان و پیشانى پیامبر در جنگ “احد” شکست، و آن همه ضربات سخت بر پیکر مسلمین وارد شد، پیامبر از آینده مشرکان نگران گردید و پیش خود فکر مى‏ کرد چگونه این جمعیت قابل هدایت خواهند بود و فرمود:”کیف یفلح قوم فعلوا هذا بنبیهم و هو یدعوهم الى ربهم‏ “:” چگونه چنین جمعیتى رستگار خواهند شد که با پیامبر خود چنین رفتار مى‏ کنند در حالى که وى آنها را به سوى خدا دعوت مى‏ کند”.
آیه فوق نازل شد و به پیامبر صلی الله علیه و آله دلدارى داد که تو مسئول هدایت آنها نیستى بلکه تنها موظف به تبلیغ آنها مى‏ باشى”.

رفع اشتباه‏

در اینجا لازم است به دو نکته توجه شود:
۱- مفسر معروف نویسنده “المنار” معتقد است که این آیه درس بزرگى در زمینه استفاده از وسایل طبیعى براى پیروزى، به مسلمانان، مى ‏آموزد، و آن اینکه اگر خدا به آنها وعده پیروزى مى ‏دهد به این معنى نیست که مسلمانان وسایل طبیعى و تجهیزات نظامى و نقشه‏هاى جنگى و مانند آن را فراموش کنند و دست روى هم گذاشته همیشه در انتظار دعاى پیغمبر براى پیروزى باشند، لذا به پیغمبر صلی الله و علیه وآله خطاب کرده مى‏ گوید: “لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْ‏ءٌ” یعنى پیروزى به دست تو واگذار نشده، بلکه به فرمان خدا است، و خداوند براى آن سننى قرار داده است که باید از آنها استفاده کرد، (و دعا کردن پیغمبر اگر چه موثر و مفید است، ولى جنبه استثنائى دارد و مخصوص موارد معینى است.)
گفتار این نویسنده در این قسمت اگر چه منطقى است، ولى با ذیل آیه که از توبه یا مجازات کفار بحث مى ‏کند به هیچ وجه سازگار نیست، و بنابراین نمى‏ توان آن را تفسیر آیه دانست.
۲- این آیه که هرگونه اختیارى را از پیامبر صلی الله علیه و آله در باره عفو و بخشش یا مجازات مخالفان سلب مى ‏کند، هیچ گونه منافاتى با موثّر بودن دعاى پیامبر صلی الله و علیه وآله و عفو و گذشت او، و شفاعت و مانند آن که از آیات دیگر قرآن استفاده مى ‏شود، ندارد، زیرا منظور از آیه فوق این است که پیغمبر صلی الله و علیه وآله مستقلّاً هیچ کارى را نمى‏ تواند انجام دهد، ولى به فرمان خدا و به اجازه او مى‏ تواند ببخشد، و هم در جاى خود مجازات کند، و هم عوامل پیروزى را فراهم سازد، و حتى به اجازه پروردگار و اذن او مى ‏تواند هم چون مسیح علیه السلام مردگان را زنده کند.
کسانى که جمله “لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْ‏ءٌ” را گرفته، و خواسته‏اند توانایى پیامبر را بر این امر انکار کنند، در حقیقت آیات دیگر قرآن را فراموش کرده‏اند.

راه توبه حتّى براى فراریان از جبهه حقّ و یا کفّارى که بزرگ ‏ترین صدمه را به مسلمانان زده‏اند، بسته نیست. «أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ»

قرآن مجید در سوره نساء آیه ۶۴ مى ‏گوید:”وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَآوُوکَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللّهَ تَوَّابًا رَّحِیمًا”. “و اگر آنان وقتى به خود ستم کرده بودند پیش تو مى‏ آمدند و از خدا آمرزش مى ‏خواستند و پیامبر [نیز] براى آنان طلب آمرزش مى‏ کرد قطعاً خدا را توبه ‏پذیر مهربان مى ‏یافتند”.

طبق این آیه استغفار پیامبر صلی الله و علیه وآله یکى از عوامل بخشش گناه شمرده شده، و در بحث هاى آینده در ذیل آیات مناسب باز هم در این زمینه توضیح خواهیم داد.

نظر تفسیر المیزان:

جمله: “لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْ‏ءٌ” جمله‏اى است معترضه، و فایده‏اش بیان این معنا است که: زمام مسأله قطع و کبت بدست خداى تعالى است، و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در آن دخالتى ندارد، تا وقتى بر دشمن ظفر یافتند و دشمن را دستگیر نمودند او را مدح کنند و عمل و تدبیر آن حضرت را بستایند، و بر عکس اگر مثل روز احد از دشمن شکست خوردند و گرفتار آثار شوم شکست شدند آن حضرت را توبیخ و ملامت کنند، که مثلاً امر مبارزه را درست تدبیر نکردى، همچنان که همین سخن را در جنگ احد زدند و خداوند متعال گفتارشان را حکایت کرده است.

پیام‏ های آیه:

۱ـ عفو یا عذاب بدست خداوند است. شفاعتِ اولیاء هم بدون اذن او صورت نمى‏ گیرد و هرگز پیامبران از پیش خود در برابر خداوند استقلالى ندارند. «لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْ‏ءٌ»
۲ـ راه توبه حتّى براى فراریان از جبهه حقّ و یا کفّارى که بزرگ ‏ترین صدمه را به مسلمانان زده‏اند، بسته نیست. «أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ»
۳ـ عذاب مردم به خاطر ظلم و ستم خودشان است. «یُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ»

نـظـرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.