سخنان گوهربار امیرالمومنین على (ع) به کمیل

سخنان گوهربار امیرالمومنین على (ع) به کمیل


پوستر ولادت حضرت علی ع (1)

در ادامه مطالعات مان بر خوردیم به ملحقات تفسیر (اصفى ) تاءلیف محقق ارجمند و فیلسوف و فقیه بزرگوار مرحوم فیض کاشانى که در آنجا نقل از نسخه نفیس منحصر به فردى از نهج البلاغه سخنان امیرالمؤ منین را به کمیل ذکر کرده که شاید در خیلى نسخه هاى نهج البلاغه نباشد و درآن در حدود صد مرتبه امیرالمؤ منین (یا کمیل ) مى فرماید که داراى دستوراتى اخلاقى و عرفانىو توحیدى است ، لذا براى کمیل این جزوه در اینجا با ترجمه ذکر مى نماییم تا – ان شاء الله مورد استفاده عموم برادران و خواهران قرار گیرد.
روایت از حسن بن شعبه حرانى صاحب تحف العقول است که با یک سلسله اسناد از سعد بن زیدبن ارطاه نقل مى کند که گوید: کمیل بن زیاد را دیدم و از فضائل امیرالمؤ منین از او سؤ ال کردم، در جواب گفت مى خواهى تو را خبر دهم به وصیتى که امیرالمؤ منین به من نموده و آن وصیتبراى تو بهتر است از دنیا و هر چه در آن است . در جواب گفتم : آرى ، بعد گفت امیرالمؤ منین بهمن چنین وصیت نمود.
(یا کمیل سم کل یوم باسم الله و قل لاحول ولا قوه الا بالله . و توکل على الله واذکرنا و سم
باسمائنا وصل علینا. و ادربذلک على نفسک و ما تحوطه عنایتک ، تکف شر ذلک الیوم ان شاء الله ).
اى کمیل ! هر روز (بسم الله الرحمن الرحیم ) بگو، و سپس ذکر (لاحول ولا قوه الا بالله ) را بخوان و توکل بر خدا کن ، سپس اسامى ، (ائمه معصومین ) را بگو و بر آنها درود و صلوات بفرست و بهخدا پناه ببر و بعد به ما پناهنده شود، و همچنین خود و اولاد و آنچه دارى ، همه را به خدا و ما بسپار، از شر آن روز مصون خواهى ماند.
(یا کمیل ان رسول الله (صلى الله علیه و آله ) ادبه الله وهو (علیه السلام ) ادبنى و انا اودب المؤمنین و اورث الاداب المکرمین ).
اى کمیل ! به تحقیق ، پیغمبر را خدا ادب آموخت ، و پیغمبر مرا ادب آموخت و من مؤ منین را ادبمى نمایم . آداب را من براى بزرگان به ارث گذاشتم .
(یا کمیل مامن علم الا و انا افتحه و مامن سر الا القائم (علیه السلام ) یختمه ).
اى کمیل ! هیچ علمى نیست مگر آنکه من آن را افتتاح کردم . و هیچ چیزى نیست ، مگر آنکهامام قائم (عج ) آن را ختم کند.
(یا کمیل ذریه بعضها من بعض و الله سمیع علیم
اى کمیل ! (پیامبران و ائمه معصومین از یک نسل و شجره طیبه هستند که ) بعضى تز ایشان از بعضى دیگرند، و خداوند شنوا و آگاه است ).
(یا کمیل لا تاخد الا عنا تکن منا
اى کمیل ! علمت را جز از ما مگیر، تا از ما محسوب شوى ).

(یا کمیل مامن حرکه الافانت محتاجفیها الى معرفه
اى کمیل ! هر حرکت و کارى از تو نیاز به شناخت دارد (باید در کارها با شناخت و معرفت واردشوى ).
(یا کمیل اذا اءکلت الطعام فسم باسم الذى لایضر مع اسمه داء و فیه شفاء من کل الاسواء).
اى کمیل ! هنگام غذا خوردن ، (بسم الله ) بگو که با آن ، هیچ چیز ضرر نمى رساند. و در اسمخداى شفاى هر دردى است .
(یا کمیل وآکل الطعام ولا تبخل علیه ، فانک لن ترزق الناس شیئا و الله یجزل لک الثواب بذلک
احسن علیه خلقک . وابسط جلیسک . ولا تتهم خادمک ).
اى کمیل ! هنگام غذا خوردن ، کسانى را با خود در غذا خوردن شریک کن و بخل مکن ، زیرا تو مردم را رزق نمى دهى . و خدا در این کار تو را ثواب بسیار عطا مى فرماید. اخلاق خود را با وى(کسى که با تو غذا مى خورد) نیکو کن و با گشاده روئى با وى برخورد کن و به خدمتگذار خودتهمت مزن و با او خشن رفتار نکن .
(یا کمیل اذا اکلت فطول اکلک لیستوفى من معک و یرزق منه غیرک )
اى کمیل ! هنگامى که مشغول غذا خوردن مى شوى ، غذا خوردن خود را طول بده تا کسانى کهبا تو غذا مى خورند سهم خود را از سفره برگیرند. (و دیگران نیز از غذا و روزى خود استفاده کنند).
یا کمیل اذ استوفیت طعامک فاحمد الله على ما رزقک بذلک صوتک یحمده سواک فیعظم بذلک
اجرک ).
اى کمیل ! وقتى که از غذا خوردن فارغ شدى ، سپاس خدا را در مقابل روزى که به تو داده ، به جا بیاور و هنگام سپاسگزارى صداى خود را بلند کن تا دیگران نیز سپاسگزارى کنند و بدین وسیله اجر تو زیاد شود.
(یا کمیل لا توقرن معذلک طعاما ودع فیها للماء موضعا و للریح مجالا ولا ترفع یدک من الطعام الا و انت تشتهیه ، فان فعلت ذلک فانت تستمرئه ، فان صحه الجسم من قله الطعام و قله الماء).
اى کمیل ! معده خود را پر از غذا نکن و جائى براى آب و تنفس باقى نگهدار و دست از غذا خوردن برمدار مگر زمانى که هنوز به آن مایل باشى و اگر چنین کنى ، از غذا نیرو مى گیرى (یعنى غذا خوب جذب مى شود) و بدان که سلامت بدن از کم خوردن و کم نوشیدن است .
(یا کمیل البرکه فى مال من اتى الزکاه و واسى المؤ منین و وصل الاقربین ).
اى کمیل ! برکت در مال کسى است که زکات مى دهد و به مؤ منان یارى مى کند وصله رحم مىکند.
(یا کمیل زد قرابتک المؤ من على ما تعطى سواه من المؤ منین وکن بهم اراف و علیهم اعطف . و تصدق على المساکین ).
اى کمیل به قوم خویش مؤ من خود، بیشتر از قوم خویش غیر مؤ منت عطا و بخشش کن و به آنهامهربانتر باش و نسبت به آنان بیشتر عطوفت کن و به فقرا و مساکین صدقه بده .
(یا کمیل لا ترد سائلا و لومن شطر حبه عنب اوشق تمره ، فان الصدقه تنمو عندالله ).
اى کمیل ! نیازمندى را محروم نگردان ولو به نصف دانه انگور یا خرما باشد، بدرستیکه صدقه نزدخدا رشد مى کند.
(یا کمیل احسن حلیه المؤ من التواضع و جماله التعفف و شرفه التفقه و عزه ترک القال و القلیل ).
اى کمیل ! بهترین زینت و آرایش مؤ من ، فروتنى . است و جمال او عفت و شرف او یاد گرفتن(احکام دین ) و آبروى او، ترک بگو و مگو مى باشد.

(یا کمیل فى کل صنف قوم ارفع من قوم ، فایاک و مناظره الخسیس ‍منهم و ان اسمعوک و احتملوکن من الذین و صفهم الله (و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما).
اى کمیل ! در هر صنفى ، قومى است که بعضى (از نظر فکرى ) بالاتر از بعضى دیگرند.
پس بپرهیز از بحث و کشمکش با انسانهاى پست . و اگر بگفته تو گوش فرا داد از او تحمل کن و ازآنها باش که خدایتعالى ایشان را توصیف کرده که مى فرماید: هر گاه طرف خطاب نادانان قرارگیرند، با آرامش با آنها برخورد مى کنند. (یعنى ناسزاى آنها را تحمل مى کنند).

(یا کمیل قل الحق على کل حال ووادالمتقین و اهجر الفاسقین و جانب المنافقین ولا تصاحبالخائنین )

اى کمیل ! در هر حال حق را بگو و پشتیبان پرهیزکاران باش از فاسقین دورى کن و ازمنافقین اجتناب کن و با خائنین همنشین مباش .

(یا کمیل لا تطرق ابواب الظالمین للاختلاط بهم و الا معهم و ایاک ان تعظمهم و ان تشهد فى
مجالسهم بما یسخط الله علیک و ان اضطررت الى حضورهم فداوم ذکر الله و التوکل علیه و استعذبالله من شرورهم و اطرق عنهم و انکر بقلبک فعلهم و اجهر بتعظیم الله تسمعهم ، فانک بها توید و تکفى شرهم ).
اى کمیل ! در ظالمان را مکوب براى آنکه با آنها رفت آمد داشته باشى و با آنها کسب مال یا اعتبارکنى و بپرهیز از تعظیم کردن و اطاعت ایشان یا حضور در مجالس ایشان به کارى که سبب غضب خدا برتوگردد و اگر به حضور در مجلسشان ناچار شدى دائما به ذکر خدا باش و بر او توکل کن و از شر آنها به خدا پناه ببر و به تجملات آنها توجه نکن و در دل کارهاى آنها را منکر باش و پیش آنها بهخدا تعظیم کن و عظمت خدا را به آنها گوشزد نما زیرا تو بدین وسیله تاءیید مى شوى و از شر آنها ایمن مى مانى .

(یا کمیل ان احب ما تمتثله العباد الى الله بعد الاقرار به و باولیائه التعفف و التحمل و الا صطبار).
اى کمیل ! بهترین کارى که بندگان خدا پس از اقرار به خدا و اولیاى خدا، مى توانند انجام دهند، عفت و بردبارى و صبر است .
(یا کمیل لاتا الناس اقتارک و اصبر علیه احتسابا بعزوتستر). اى کمیل فقر و ناچارى خود را به مردم آشکار مکن و بر آنها صبر کن و براى خشنودى خدا و با عزت آنها را بپوشان .
(یا کمیل لاباس ان تعلم اخاک سرک . و من اخوک ؟ اخوک ، الذى لایخذلک عند الشدیده ولا یقعدعنک عند الجریره ولا یدعک ختى تساله ولا یذرک و امرک حتى تعلمه ، فان کان ممیلا فاصلحه ).
اى کمیل باکى نیست که برادرت را از سر خود آگاه سازى ، اما کدام برادر؟ که هنگام سختىتراپست نگرداند و هنگام جریر، (زیانهاى مالى ) پشتیبان تو باشد و عقب نشینى نکند و اگر چیزىاز او بپرسى بر تو خیانت نکند و تو را تنها نگذارد تا بداند که تو گرفتارى ندارى و اگر گرفتارى داشتهباشى آن را اصلاح کند.

(یا کمیل المؤ من مراه المؤ من ، لانه یتامله فیسد فاقته و یجمل حالته ).
اى کمیل ! مؤ من آئینه مؤ من است یعنى عیب هاى او را به او مى گوید و تفقد حال او مى کند و در فقر بیمارى او را یارى مى کند.
(یا کمیل المومنون اخوه و لاشى ء آثر عند کل اخ من اخیه
اى کمیل مؤ منین با یکدیگر برادرند و هیچ چیز نزد برادر اولى و بهتر از برادر نیست .

(یا کمیل ان کم تحب اخاک فلست اخاه ، ان المومن من قال بقولنا، فمن تخلف عنه قصر عنا و منقصر عنا لم بلحق بنا و من لم یکن معنا ففى الدرک الاسفل من النار).

اى کمیل ! اگر برادرت را دوست ندارى برادرش نیستى مؤ من کسى است که پیرو ما ائمه
معصومین باشد و گفتار ما را بگوید پس کسى که از گفتار ما تخلف کند از ما بریده و کسى که ازما جدا شود به ما ملحق نمى گردد و با ما نمى باشد پس (در آن صورت ) در درک اسفل از آتشاست .

(یا کمیل کل مصدور ینفث فمن نفث الیک منا بامر امرک بسترد فاباک ان تبدیه ولیس لک من ابدائهتوبه و اذا کم یکن توبه فالمصیر الى لظى ).
اى کمیل ! هر افسرده دلى که دل اندوه بار دارد اظهار درد دل مى کند، پس ‍کسى که اظهار درددل با تو نمود آن را مستور کن مبادا آن را براى غیر اظهار و افشا کنى ، زیرا افشاى آن توبه ندارد و گناهى که توبه نداشته باشد عاقبت آن آتش دوزخ است .

(یا کمیل اذاعه سر آل محمد (صلوات الله علیهم ) لایقبل منها ولا یحتمل احد علیها و ما قالوه فلاتعلم الا مومنا موفقا).
اى کمیل فاش کردن سر آل محمد (صلى الله علیه و آله ) قابل جبران و گدشت نیست و از کسىتحمل نمى شود و سر آل محمد (صلى الله علیه و آله ) را جز به مومن موفق و با هوش نگوئید.

(یا کمیل قل عند کل شده : (لاحول ولا قوه الا بالله ) تکفها و قل عند کل نهمه : (الحمدلله )
تزددمنها. و اذا ابطات الا رزاق علیک فاستغفرالله یوسع علیک فیها).

اى کمیل در هنگام هر شدت و سختى بگو (لاحول ولا قوه لا بالله ) که خدایتعالى بوسیله آن ترانجات مى دهد. و نزد نعمت بگو (الحمدلله ) که خداوند آن را فزونى مى بخشد. پس هنگامى که رزق تو دیرتر رسید استغفار کن خداوند در کار تو گشایش مى دهد.

(یا کمیل انه مستقر و مستودع فاحذر ان تکون من المستود عین و انما یستحق ان یکون مستقرا اذا لزمت اجاده الواضحه التى لا تخربک الى عوج ولا تزیلک عن منهج ).

اى کمیل ! ایمان بر دو قسم است : مستقر و مستودع ، (یعنى ایمان ثابت و ایمان عاریتى )بپرهیز از ایمان عاریتى ، و اگر مى خواهى حتما مستحق آن باشى که ایمان مستقر داشتهباشى ، هنگامى به آن موفق مى شوى که ملازم راه و روش باشى که ترا به راه انحرافى نکشاند و از راه دست بر نگرداند:
(یا کمیل لا رخصه فى فرض ولا شده فى نافله ) اى کمیل ! براى کسى اجازه نیست واجبى را ترک کند و در انجام مستحبات به زحمت و مشقت بیفتد (یعنى در صورت مشقت داشتن نوافل ،ترک آن جایز است ).
(یا کمیل انج بولایتنا من ان یشرکک الشیطان فى مالک و ولدک ) اى کمیل به وسیله ولایت و
دوستى خود را نجات ده که شیطان در مال و اولاد تو شرکت نکند.
(یا کمیل ان ذنوبک اکثر من حسناتک و غفلتک اکثر من ذکرک و نعم الله علیک اکثر من عملک )
اى کمیل ! به تحقیق که گناهان تو بیشتر از کارهاى نیک تو است و غفلت تو از یاد خدا بیشتر از ذکر و یاد خداست و نعمتهاى خدا بیش از عمل و کارهاى تو است .

(یا کمیل انک لا تخلو من نعم الله عندک و عافیته ایاک ، فلا تخل من تحمیده و تمجیده و تسبیحه وتقدیسه (و شکره ) و ذکره على کل حال ).

اى کمیل بیرون از نعمتهاى خدا نیستى ، در حالى که عافیت را به تو عنایت کرده (یعنى سرآمدتمام نعمتها عافیت است ) بنابراین هیچگاه از حمد و تمجید و تسبیح و تقدیس و شکر گزارى و یاد او فارغ مباش (یعنى سلامت ، بدان واجد همه نعمتهاى خدا هستى بنابراین ، غفلت ازسپاسگزارى او مکن و در همه حال به یاد او باش .
(یا کمیل لا تکونن من الذین قال الله (نسوالله نسیهم انفسهم ) و نسبهم الى الفسق فهم
فاسقون ).
اى کمیل ! سعى کن از آنهائى نباشى که خداى تعالى درباره آنها فرموده : (آنها خدا را فراموشکردند، پس خدا خودشان را از یاد خودشان برد) و نسبت فسق به آنها داد پس آنها فاسقند.

(یا کمیل لیس الشان ان تصلى و تصوم و تتصدق ، الشان ان تکون الصلاه بقلب نقى و عمل
عندالله مرضى و خشوع سوى و انظر فیما تصلى و على ما تصلى ان لم یکن من وجهه وحله فلاقبول ).
اى کمیل ! کار (شاءن ) آن نیست که نماز بخوانى و روزه بگیرى و صدقه دهى ؛ بلکه کار آنست کهنماز تو با قلب پاکیزه و کار خدا پسند و خشنوع کامل باشد و ببین در چه لباسى و بر چه زمین و فرشى نماز مى گزارى ؟ اگر از راه مشروع و حلال نیست نماز تو قبول نخواهد شد.
(یا کمیل اللسان ینزح من القلب و القلب یقوم بالغذاء فانظر فیما قلبک و جسمک فان لم یکن ذلک حلالا لم یقبل الله تسبیحک ولا شکرک ).
اى کمیل ! زبان آنچه مى گیرد و مى گوید، از دل است و دل انسان قوامش ‍به غذا است .
ببین دل خود را به چه وسیله تغذیه مى کنى ؟ اگر از راه حلال نیست ، خداى تعالى تسبیح و ذکر ترا نمى پذیرد.
(یا کمیل افهم و اعلم انا لانرخص فى ترک اداء الامانه لاحد من الخلق ، فمن روى عنى فى ذلک رخصه فقد ابطل و اثم و جزاوه النار بما کذب ، اقسم لسمعت رسول الله (صلى الله علیه و آله )یقول لى قبل وفاته بساعه مرارا ثلاثا: یا اباالحسن اءد (اء) الامانه الى البر و الفاجر فیما جل و قل حتى الخیط و المخیط.
اى کمیل بفهم و بدان ما کسى را از مردم در ترک امانتها رخصت نمى دهیم ، پس کسى که از من نقل کند چنین رخصتى را بتحقیق بیهوده و گناه است و پاداش او آتش است به واسطه دروغى که گفته . سوگند یاد مى کنم هر آینه شنیدم از پیغمبر اکرم ، یک ساعت قبل از وفاتش که سه مرتبهفرمود: یا اباالحسن ! (کینه امیرالمؤ منین على (علیه السلام ) است ) امانت را به صاحبش رد کن، خواه نیکوکار باشد یا بدکار، خواه امانت کوچک باشد یا بزرگ ولو یک رشته نخ باشد.

یا کمیل لاغز والا مع امام عادل ولا نفل الا نفل الا من امام فاضل

اى کمیل ! جنگ وجهادى نیست مگر با امام عادل (یعنى با اذن و اجازه او) و استحبابى در نماز جماعت نیست مگر با امامى کهداراى فضیلت است (یعنى امام جماعت حتما باید یک مزیت به ماءموم داشته باشد).
یا کمیل لولم یظهر نبى و کان فى الارض مومن تقى لکان فى دعائه الى الله مخطئا او مصیبا، بل والله مخطئا حتى ینصبه الله لذلک و یوهله له .
اى کمیل ! اگر پیامبرى روى زمین ظاهر نمى شد و در روى زمین یک مؤ من پرهیزکار مى بود، هرآینه در دعاى خود به سوى خدا یا خطاکار بود و یا به هدف رسیدن و مصیب بود. (بعد فرمود) بلىقسم به خدا خطاکار بود تا اینکه خداى تعالى براى شما یک پیامبر مى فرستاد و به مقام پیامبرىاو را منصوب مى کرد و اهلبیت و شایستگى او را گواهى مى نمود.

یا کمیل الدین لله فلا یقبل الله من احد القیام به الا رسولا اونبیا اووصیا.
اى کمیل ! دین ، دین خداست . و خداوند قیام بر دین را از هیچ کس ‍نمى پذیرد مگر از رسول یانبى یا وصى باشد.
یا کمیل هى نبوه و رساله و امامه و لیس بعد ذلک الاموالین متبعین او عامهین مبتدعین ، انمایتقبل الله من المتقین .
اى کمیل ! (رهبرى جامعه مسلمین به واسطه ) نبوت و رسالت و امامت است و غیر از اینها، یاولایت از طرف امام دارند یا متحیر و بدعتگزار. بدرستى که خداوند کارهاى نیک را از پرهیزکاران مىپذیرد.
یا کمیل ان الله کریم حلیم عظیم رحیم دلنا على اخلاقه و امر نابالا خذبها و حمل الناس علیها،فقد ادیناها غیر متخلفین و ارسلناها غیر منافقین و صدقناها غیر مکذبین و قبلناها غیر مرتابین .
اى کمیل ! خداى تعالى کریم و حلیم و عظیم و رحیم است خداوند دلالت کرده ما را به اخلاق وصفات خویش . امر کرده ما را که اخلاق او را در خود پیاده کنیم و مردم را نیز وادار به آن اخلاق نمائیم . پس به تحقیق ما، این وظیفه را ادا نمودیم و بدون تخلف و دو روئى ، آن را به مردم رسانیدیم و بدون تکذیب احکام و دستورات الهى را تصدیق نمودیم و بدون شک و تردید آن را قبولکردیم .
(یا کمیل لست و الله متملقا حتى اطاع ولا ممنیا حتى لا اعصى ولا مائلا اطعام الاعراب حتى انحلامره المومنین وادعى بها).
اى کمیل ! به خدا قسم ، من آن نیستم که چاپلوسى کنم تا مرا اطاعت کنند. و این تمنا را ندارم که با من مخالفت نکنند و رشوه به اعراب نمى دهم که مرا امیرالمؤ منین بگویند.
توضیح آنکه این اوصافى را امیرالمؤ منین مى شمارد، اوصافى است که در معاویه و معاویه صفتانوجود دارد چون معاویه گاهى نهایت چاپلوسى را مى کرد براى اغفال مردم و آرزوى او این بود که مردم با آرمانهاى سیاسى او مخالفت نکنند.
(یا کمیل انما حظى من بدنیا زائله مدبره و نحظى باخره باقیه ثابته ).
اى کمیل ! کسانى که از دنیا بهره و رشدند، بهره دنیا زوال پذیر وگول زننده است و بهره ما از
آخرت ، باقى و ثابت است .
(یا کمیل ان کلا یصیر الى الاخره والدى نرغب فیه منها رضى الله والدرجات العلى من الجنه التىیورتها من کان تقیا).
اى کمیل ! تمام مردم به سوى آخرت مى روند، ولى چیزى که ما از آخرت مى خواهیم رضاى خداو درجات عالیه بهشت است که از خداى تعالى آن را به پرهیزکاران ارث مى دهد.
(یا کمیل من لایسکن الجنه فبشره بعذاب الیم و خزى مقیم :
اى کمیل ! کسى که ساکن بهشت نشد پس مژده او را به عذاب دردناک و پستى دائمى ).
(یا کمیل انا احمد الله على توفیقه و على کل حال اذا شئت فقم
اى کمیل ! من خداى را در هر حال سپاس مى گذارم بر توفیقى که به من عنایت فرموده (سپسفرمود) اگر خواستى بروى برخیز یعنى وقت تمام شده که این خود دستورى است درباره نظم دروقت و کارها).

نـظـرات

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.