چرا در عید قربان و فطر روزه گرفتن حرام است در صورتیکه در سایر اعیاد این گونه نیست؟

دو مورد ذیل می‌تواند از فلسفه‌های تحریم روزه در این دو عید بزرگ اسلامی باشد:
الف) حفظ تعادل در جامعه اسلامی، اسلام آیینی است که به تعبیر قرآن “امّت”[۱] وسط و دین اعتدال میباشد. یکی از مصادیق این اعتدال برقراری نوعی موازنه میان دنیا و آخرت میباشد. نه مانند ملحدین کاملاً آخرت­­گرایی را نفی میکند و نه مانند مسیحیت دنیا را به یکباره کناره میگذارد.صراط مستقیم الهی، در این مورد، راه رفتن در خط اعتدال میان دنیا و آخرت میباشد. خداوند از زبان قوم بنی اسرائیل خطاب به قارون میفرماید: بهره ات از دنیا را فراموش نکن، اما در عین حال احسان و نیکویی را نیز مراعات نما.[۲]
اگر این ویژگی دین اسلام را در کنار آن خصوصیت انسانها قرار دهیم که همواره تمایل به افراط و تفریط و خروج از حدّ اعتدال دارند، می‌توان ربط میان این سخن و فلسفه تحریم روزه در این دو عید را درک نمود. روز عید باید روز خوردن و آشامیدن باشد و مقدس مأبی نبایستی چنان بر آدمها مسلط گردد که عید بودن عید را نیز فراموش کنند. به دیگر سخن، عظمت و بزرگی این دو عید به اندازه­ای است که عید بودن آنها به هیچ عنوان نباید تحت الشعاع مسائل دیگر قرار گیرد. روزه گرفتن در این دو روز بدون شک این دو عید بزرگ را کمرنگ می‌سازد. و شارع چون به این کمرنگ شدن راضی نیست دستور به تحریم داده است. در حدیثی از امام صادق ـ علیه السلام ـ  اشاره ای است به همین مضمون. ایشان میفرماید: در روز عید فطر و عید اضحی روزه نباید گرفت. چون رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود:  این روزها، روزهای خوردن و آشامیدن و شادی کردن است.[۳] البته ممکن است این شبهه در ذهن شما مطرح گردد که اگر فلسفه روزه نگرفتن رعایت اعتدال و گرایش نیافتن افراطی به سوی زهد منفی است چرا در اعیاد دیگر نیز این فلسفه رعایت نگردیده و روزه تحریم نگردیده است.؟!
در پاسخ میتوان گفت که اولاً اعیاد رسمی دینی که ریشه قرآنی دارد و مستقیماًُ از طرف خداوند برای مسلمین عید قرار داده شده است. همین دو عید میباشد اما بقیه اعیاد نظیر نیمه شعبان، عید مبعث، عید نوروز و… اعیادی هستند که بعدها توسط مسلمین به خاطر تعظیم و تکریم معصومین ـ علیهم السّلام ـ ترویج گردیده اند. البته این اعیاد نیز ریشه روایی دارند، اما اولاً بسیارشان مخصوص شیعه میباشد و ثانیاً آن اهمیت اعیاد رسمی را “شاید” نداشته باشند.


ثانیاً: روزهای عید فطر و عید اضحی در اصل اعیاد عبادی هستند. مثلاًُ عید فطر به دنباله ماه مبارک رمضان است و عید اضحی دنباله ایام حج میباشد. حالت سابقه آنها عبادت است و آن هم عبادت همراه زهد و گریز از دنیا، ما در ماه رمضان یک ماه تمرین زهد و دنیاگریزی میکنیم و در ایام حج نیز همین گونه است، بنابراین مناسب است که جهت رعایت اعتدال یک روز نیز زهد را کنار بگذاریم. اما در اعیاد دیگر چنین نیست یعنی حالت سابقه همگی آنها اشتغال به دنیا است. لذا آن اعیاد نیز میتواند با مستحب قرار دادن روزه گرفتن، نقش اعتدال آفرین داشته باشند، و ما را از دنیازدگی به سوی اعتدال و روی آوردن به آخرت گرایش دهد.
ب) فلسفه دیگری هم که ممکن است برای تحریم بیان گردد این است که مردم به تعبیر روایات در این دو روز مهمان خدایند و خداوند نمی‌پسندد که مهمانانش روزه‌دار و گرسنه باشند. البته این فلسفه‌ای است که در بعضی روایات آمده است.[۴] در بعضی تعابیر هم آمده است که این دو روز و نیز ایام دیگری که بعضاً گفته شده روزه در آنها حرام است، مانند ایام  تشریق و نیز در مورد جواز قصد نمودن روزه و نماز در سفر، آمده است که اینها هدیه‌ها و یا صدقات خداوند است بر بندگانش. و سزاوار نیست که صدقه را و هدیه را ردّ نماییم.۵[۵]
 باز هم تأکید می‌کنیم که اینها فقط احتمال است و فهم و فلسفه واقعی احکام را هیچ فقیه صاحب علمی مدّعی نیست.

پی نوشت ها:
[۱] . و کذلک جعلناکم امّهً وسطاً، بقره، آیه ۱۴۳٫
[۲]. سوره قصص، آیه ۷۷٫
[۳] . حاج میرزا حسین نوری طبرسی، مستدرک الوسایل، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، ج ۷، ص ۵۵۱، چ ۱، پ۴۰۷ هـ . ق، قم.
[۴] . نگاه کنید به: حر عاملی، وسایل الشیعه، ج ۴، ص ۳۶۸، داراحیاء التراث ابوی، بیروت، چ۵، ۱۴۰۳ هـ . و نیز: علل الشرایع، صدوق، ج ۲، ص ۲۵۱٫
[۵] . علل الشرایع، ج ۲، ص ۲۳۹٫

برچسب ها :

نـظـرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.